یکی از تأکیداتی که در نظریه هانتینگتن مطرح می شود اهمیت فرهنگ به عنوان یکی از عوامل

تعیین کننده توسعه سیاسی و ایجاد دموکراسی است . عامل فرهنگ در مکتب نوسازی جدید به طورگسترده تری مورد بررسی قرار گرفته است.

      هانتینگتن و نلسون (1976) به مقوله مشارکت به عنوان معلول و اثر تبعی توسعه می نگرند. درادبیات این دو نظریه پرداز، مشارکت سیاسی به عنوان امری عینی و مجزا از نگرش های ذهنی فرد تلقی می شود . طبق تعریف آنها مشارکت سیاسی«فعالیت شهروندان خصوصی به منظورتأثیر نهادن برفرآیند تصمیم گیریهای درست است». بنابراین آنها مشارکت سیاسی را تابعی ازدامنه فعالیت های دولت در جامعه می دانند. آنها مشارکت را هدف ندانسته و آن را تابعی ازمنابع فعالیت های درست و تصمیمات نخبگان حاکم و سیاست های آنها یا به طور کلی محصول جانبی توسعه محسوب می کنند. به این معنا که نخبگان برای تحکیم قدرت خود، تحکیم استقلال ملی یا اصلاحات اجتماعی و یا کاهش نابرابری های اقتصادی و اجتماعی و ...، مشارکت بخشهایی از جامعه را در سیاست تشویق می کنند یا اینکه چون توسعه اقتصادی و اجتماعی، فرصت های تحرک اجتماعی و اقتصادی فرد را بیشترمی کند، در درازمدت افزایش منزلتهای بالاتر در جامعه وگسترش نگرش های ذهنی احساس توانمندی و مؤثر بودن از نظر سیاسی موجب گسترش مشارکت سیاسی می شود. هانتینگتن و نلسون اشکال مختلف مشارکت سیاسی را موارد ذیل می دانند: فعالیت در انتخابات، اعمال نفوذ، فعالیت سازمانی، ایجاد روابط فردی با مقامات قدرتمند، خشونت و استفاده از زور برای تَأثیر گذاشتن بر تصمیمات دولت.

       مشارکت سیاسی می تواند در قالب یکی از موارد بالا یا چند مورد آن صورت گیرد. هانتینگتن و نلسون براساس تجربه کشورهای صنعتی و پیشرفته غربی به این نتیجه می رسند که توسعه اقتصادی واجتماعی لزوما باعث افزایش مشارکت نمی گردد؛ ولی در دوره های زمانی طولانی و زمان بر، رابطه ای بین این دو متغیر برقرارمی شود وهرچه توسعه اقتصادی – اجتماعی بیشتر شود، مشارکت سیاسی بالاتری مشاهده می شود. دراین میان عوامل دیگری مثل مهاجرت، جنگ، علایق مذهبی وعقیدتی مستقل ازتوسعه اقتصادی، موجب ارتقا وآگاهی گروهی، دخالت در سازمان ها و نیز تشدید فعالیت های دولت می شود که به نوبه خود محتمل است مشارکت سیاسی را افزایش دهد. این دو نویسنده بین گسترش فرصت های تحرک اجتماعی و فردی و مشارکت سیاسی درکوتاه مدت رابطه معکوسی قائل اند و افراد اگر بتوانند با استفاده از وسایل دیگر( مهاجرت، بالا بردن سطح سواد، انتقال به مشاغل پرمنزلت تر یا کسب درآمد بیشتر) به اهداف موردنظر که در مجموع همان بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی است دست یابند، معمولا از مشارکت در سیاست و فعالیت اجتماعی صرف نظر می کنند. هانتینگتن و نلسون دو عامل کلی را در گسترش مشارکت سیاسی در جوامع در حال توسعه مؤثر می دانند :

1- تأثیر نخبگان سیاسی در ترغیب مردم به مشارکت و میزان توانایی آنها در این که چقدر بتوانند افکارعمومی را در جهت مشارکت کانالیزه کنند.  

2- میزان آگاهی گروهی وانسجام اجتماعی این جوامع.    

هانتینگتن و نلسون معتقدند که توسعه اقتصادی و اجتماعی به دو شکل می تواند در مشارکت مردم تأثیر گذارد :

1- ازطریق تحرک اجتماعی: تحرک اجتماعی باعث بالا رفتن منزلت اجتماعی فرد می گردد؛ که خود موجب احساس توانمندی و کارایی بالاتر و قدرت تأثیرگذاری در تصمیم گیری دستگاه های عمومی و نتیجتا باعث مشارکت بیشتر فرد در امور اجتماعی و سیاسی می گردد. این تحرک بیشتر نتیجه یک توسعه اقتصادی است .

2- ازطریق عضویت سازمانی: داشتن مشارکت فعال درسازمان های جمعی، باعث می گردد که مشارکت سیاسی– اجتماعی افراد خود به خود بالا رود و افراد از طریق جو حاکم بر این گروه ها و سازمان ها در فعالیت های سیاسی و اجتماعی درگیر شوند . این مجرای مشارکتی به مراتب از مجرای اول (تحرک اجتماعی افراد) تأثیرگذارتراست. 

منبع: پایان نامه کارشناسی ارشد، اسفند ماه ۱۳۸۷،دانشگاه پیام نور-مرکزتهران-سیدحمیدرضاموسوی خورشیدی